Nhiều mẹ bầu khi bị tiểu đường thai kỳ thường thắc mắc: “Mình có dùng đường ăn kiêng được không?”, “Thấy ngoài siêu thị ghi dùng cho người tiểu đường, vậy có an toàn cho mẹ bầu không?”.

1. Đường ăn kiêng là gì?

1.1. Đường ăn kiêng không giống đường cát trắng

Đường ăn kiêng thường được hiểu là các chất tạo ngọt thay thế đường, có vị ngọt nhưng chứa rất ít hoặc gần như không có năng lượng. Một số loại phổ biến gồm sucralose, stevia, aspartame, acesulfame-K, erythritol hoặc xylitol.

Những chất này có thể tạo vị ngọt mạnh hơn đường thường, nên chỉ cần dùng một lượng nhỏ. Diabetes UK cho biết chất tạo ngọt có thể giúp giảm lượng đường và năng lượng nạp vào vì thường chứa ít hoặc không có carbohydrate và không ảnh hưởng đến đường huyết theo cách giống đường.

1.2. “Không đường” không có nghĩa là ăn bao nhiêu cũng được

Một điểm mẹ cần nhớ là thực phẩm ghi “không đường”, “sugar-free” hoặc “dành cho người tiểu đường” không đồng nghĩa với việc không làm tăng đường huyết.

Ví dụ, bánh quy “không đường” vẫn có thể chứa bột mì, tinh bột, chất béo hoặc năng lượng cao. Nước uống “không đường” có thể không làm tăng đường huyết nhiều, nhưng nếu mẹ dùng để thay nước lọc hằng ngày thì cũng không phải lựa chọn tối ưu.

2. Mẹ bầu tiểu đường thai kỳ có dùng được đường ăn kiêng không?

2.1. Có thể dùng một lượng nhỏ khi cần

Mẹ bầu tiểu đường thai kỳ có thể dùng một số loại đường ăn kiêng với lượng nhỏ, ví dụ 1–2 lần mỗi tuần để pha nước uống hoặc nêm một món ăn. Diabetes UK trong phần ăn uống cho tiểu đường thai kỳ cũng gợi ý có thể thử chất tạo ngọt ít hoặc không calo thay cho đường khi cần giảm đường trong khẩu phần.

Điều quan trọng là mẹ nên chọn sản phẩm rõ nguồn gốc, dùng đúng hướng dẫn trên bao bì và trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nếu đang phải kiểm soát đường huyết chặt.

2.2. Không nên dùng hằng ngày hoặc lạm dụng

Dù một số chất tạo ngọt được xem là an toàn trong giới hạn cho phép, bằng chứng về việc sử dụng thường xuyên, kéo dài trong thai kỳ vẫn còn nhiều điểm cần nghiên cứu thêm. Một bài tổng quan trên American Journal of Obstetrics & Gynecology ghi nhận dữ liệu lâm sàng về tác động của chất tạo ngọt không dinh dưỡng trong thai kỳ và hậu sản còn hạn chế, đặc biệt với các kết quả dài hạn ở trẻ.

Vì vậy, với mẹ bầu, cách thận trọng hơn là không dùng đường ăn kiêng như một “giấy phép” để ăn ngọt thường xuyên.

3. Vì sao không nên phụ thuộc vào đường ăn kiêng?

3.1. Dễ tạo tâm lý “ăn ngọt thoải mái”

Khi thấy sản phẩm ghi “không đường” hoặc “dành cho người tiểu đường”, nhiều mẹ dễ nghĩ rằng mình có thể ăn thoải mái. Nhưng thực tế, bánh kẹo, nước uống, sữa chua, ngũ cốc hoặc đồ ăn vặt “không đường” vẫn có thể chứa tinh bột, chất béo và năng lượng.

Nếu mẹ ăn nhiều những món này, đường huyết vẫn có thể tăng âm thầm, đặc biệt khi tổng lượng carbohydrate trong ngày vượt quá nhu cầu.

3.2. Mẹ vẫn nên giảm thói quen ăn quá ngọt

Đường ăn kiêng có thể giúp giảm đường trong một vài tình huống, nhưng không giải quyết gốc rễ là thói quen thích vị ngọt. WHO không khuyến nghị dùng chất tạo ngọt không đường như một biện pháp kiểm soát cân nặng hoặc giảm nguy cơ bệnh không lây nhiễm lâu dài; thay vào đó, WHO khuyến khích giảm đường tự do bằng các lựa chọn như thực phẩm không ngọt hoặc thực phẩm có đường tự nhiên như trái cây.

Với mẹ tiểu đường thai kỳ, mục tiêu không phải là tìm một loại đường khác để tiếp tục ăn ngọt nhiều, mà là điều chỉnh khẩu vị và bữa ăn sao cho ổn định đường huyết hơn.

3.3. Ảnh hưởng lâu dài với trẻ vẫn còn cần nghiên cứu thêm

Một số nghiên cứu trên động vật và nghiên cứu quan sát ở người đặt ra câu hỏi về mối liên quan giữa việc dùng chất tạo ngọt không dinh dưỡng trong thai kỳ với khẩu vị ngọt, hệ vi sinh đường ruột hoặc cân nặng của trẻ sau này. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chưa đủ để kết luận chắc chắn nguyên nhân – kết quả.

Vì còn nhiều điều chưa rõ, mẹ không cần quá lo nếu thỉnh thoảng đã dùng một ít, nhưng cũng không nên dùng liên tục mỗi ngày nếu không thật sự cần.

4. Mẹ thèm ngọt thì nên chọn gì?

4.1. Ưu tiên vị ngọt tự nhiên từ thực phẩm phù hợp

Nếu thèm ngọt, mẹ có thể ưu tiên trái cây ít ngọt hơn, ăn đúng lượng và ăn vào bữa phụ. Một số lựa chọn thường dễ áp dụng là táo, ổi, bơ hoặc các loại trái cây phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ.

Mẹ không nên ép trái cây thành nước uống, vì nước ép thường làm mất bớt chất xơ và dễ khiến mình nạp nhiều đường hơn so với ăn nguyên quả.

4.2. Chọn món phụ ít đường, dễ kiểm soát

Mẹ có thể chọn sữa chua không đường, thêm vài hạt hạnh nhân hoặc một ít trái cây phù hợp. Cách này giúp bữa phụ có thêm đạm, chất béo tốt và chất xơ, thường no lâu hơn so với chỉ uống nước ngọt hoặc ăn bánh kẹo.

Nếu quá thèm vị ngọt, mẹ có thể dùng đường ăn kiêng trong 1–2 món, khoảng 1–2 lần mỗi tuần, nhưng không nên dùng mỗi ngày.

Mẹ bầu tiểu đường thai kỳ vẫn có thể dùng một số loại đường ăn kiêng với lượng nhỏ, nhưng không nên lạm dụng. Nhãn “dành cho người tiểu đường” không có nghĩa là mẹ được ăn ngọt thoải mái, vì nhiều sản phẩm “không đường” vẫn có thể chứa tinh bột, chất béo và năng lượng.

Cách an toàn hơn là ưu tiên thực phẩm tự nhiên, giảm dần khẩu vị quá ngọt, chọn bữa phụ phù hợp và theo dõi đường huyết sau ăn. Nếu mẹ muốn dùng đường ăn kiêng thường xuyên, nên hỏi trực tiếp bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng sản khoa để được hướng dẫn phù hợp.

5.Câu hỏi thường gặp

5.1. Tiểu đường thai kỳ có dùng đường ăn kiêng được không?

Có thể dùng một lượng nhỏ khi cần, nhưng không nên dùng hằng ngày hoặc lạm dụng. Mẹ nên hỏi bác sĩ nếu muốn dùng thường xuyên.

5.2. Đường ăn kiêng có làm tăng đường huyết không?

Nhiều chất tạo ngọt ít hoặc không năng lượng không làm tăng đường huyết giống đường thường. Tuy nhiên, sản phẩm “không đường” vẫn có thể chứa tinh bột hoặc chất béo làm ảnh hưởng đường huyết.

5.3. Mẹ bầu có nên ăn bánh kẹo “không đường” không?

Không nên ăn thoải mái. Bánh kẹo “không đường” vẫn có thể có bột mì, tinh bột, chất béo và năng lượng cao. Nếu ăn nhiều, đường huyết vẫn có thể tăng.

5.4. Nếu quá thèm ngọt thì mẹ nên làm gì?

Mẹ có thể chọn trái cây ít ngọt với lượng phù hợp, sữa chua không đường, hoặc dùng rất ít đường ăn kiêng 1–2 lần mỗi tuần. Quan trọng là theo dõi đường huyết sau ăn.

Tài liệu tham khảo

1. Gestational diabetes diet, Diabetes UK, https://www.diabetes.org.uk/living-with-diabetes/eating/gestational-diabetes 

2. Use of non-sugar sweeteners: WHO guideline, WHO, https://www.who.int/publications/i/item/9789240073616, 15/05/2023

3. Consumption of non-nutritive sweeteners during pregnancy, American Journal of Obstetrics & Gynecology, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32275895/, 08/04/2020

Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho tư vấn y khoa. Hãy trao đổi trực tiếp với Bác sĩ để có hướng dẫn phù hợp với tình trạng sức khỏe của mỗi người! 💬